گردشگری امروزه در چهارچوب طرحهای آمایش اعم از ملی- منطقه ای ومحلی بعنوان یکی از ابزارها و مؤلفه ها مهم توسعه و محرومیت زدایی بشمار می رود. گردشگری که مهمترین عوامل عمران ناحیه ای است فعالیتی ارز آور ومتعادل کننده است که موجب توسعه اقتصادی و اجتماعی در سطح منطقه ای شده و توزیع عادلانه در امد و همچنین سطح اشتغال را به دنبال دارد.
توسعه صنعت گردشگری در ایران ضمن ایجاد اشتغال برای گروههای مختلف رونق صنایع دستی، حمل ونقل وابسته به گردشگری را به دنبال دارد واین امر منبع قابل توجهی جهت کسب در آمدهای ارزی و عامل آمدهای ارزی و عامل بازدارنده مهم در مقابل خروج ارز از کشور است. امروز در امد ناشی از گردشگری به صورت یکی از بزرگترین منابع درآمد کشورهاست که در جهان ازآن به عنوان صادرات نامرئی نام می برند.
امروزه صنعت عظیم گردشگری بویژه گردشگری داخلی جایگاه خاص را در اقتصاد کشورها داشته و نقش فعال ومؤثری در ارتقاء ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها بخصوص در کشورهای رو به توسعه باز می کند. در این راستا گردشگری روستایی نیز جزئی از صنعت گردشگری به حساب می آید که می تواند نقش عمده ایی در توانمند سازی مردم محلی و تنوع بخشی به رشد اقتصادی و نیز خلق فرصتهای شغلی جدید در ارتباط تنگاتنگ با سایر بخشهای اقتصادی ایفا کند
1- تاریخچه گردشگری و گردشگری روستایی در جهان
گردشگری پدیده ایی است کهن که از دیر باز در جوامع انسانی وجود داشته است و به تدریج در طی مراحل مختلف تاریخی به موضوعی فنی، اقتصادی،اجتماعی واکولوژیکی کنونی خود رسیده است. بنابراین واژه گردشگری به قدمت تمدن بوده بررسی تاریخچه مزبور گویای این است که گردشگری همیشه با تجربه خوشایند همراه نبوده مردم متعلق به تمدنهای ماقبل تاریخ (عهد باستان) با این انگیزه مسافرت می کردند که بتوانند غذا بدست آورند، از خطر دوری جویند یا به مناطقی که دارای آب و هوای مساعدتری است نقل مکان کنند با افزایش مهارت و کسب فنون، نیاز به زندگی بدوی و خانه بدوش کاهش یافت و از دوره های بعد انسان با انگیزه تجارت و تبادل کالا و خدمات مسافرت می کرد.
برای گردشگری روستایی نیز نمی توان نقطه آغازینی را بیان نمود چرا که شروع بازدید از جوامع روستایی توسط شهروندان سایر مناطق جهان چندان مشخص نیست و می توان حدس زد که از زمان شکل گیری شهرها و گسترش تمدنهای بشری ، انسان بدلیل روابط اقتصادی و اجتماعی به انگیزه های مختلف همواره در طول تاریخ گردشگری را تجربه کرده است
گردشگری روستایی به عنوان یک فعالیت تفریحی _ اجتماعی در نیمه دوم قرن هیجدهم در انگلستان و اروپا ظاهر شد تا اوایل نیمه دوم قرن هجدهم یعنی تا انقلاب صنعتی افراد نسبتاً کمی ابزارو یا حتی میل و تصمیم به سفر و گردشگری داشتند، مسافرت بسیار کند، سخت اغلب یک مسأله خطر ناک بود و مسافرت به روستاها یک مسأله دشوار بوده است.
انقلاب صنعتی اگر چه باعث ایجاد یکسری مسائل و مشکلات برای جوامع شهری و روستایی شد ولی موجب گسترش راهها و جاده ها و وسایل حمل و نقل و توسعه ارتباطات هم در سطح محلی، ملی و بین المللی شد که این خود باعث افزایش مسافرتها و تفریحات به نقاط مختلف جهان از جمله روستایی گردید.
در بریتانیا و سایر کشورهای اروپایی گردشگری روستایی در نیمه قرن هجدهم شکل گرفت در این دوره گردشگری روستایی در شکلهای مختلف توسعه پیدا کرد و به شکل گردشگری انبوه رسید و این توسعه معلول عواملی نظیر، توسعه فن آوری، افزایش اوقات فراغت و افزایش در آمد قابل مصرف بود.
اگر چه در ابتدا تقاضا برای مسافرت و تفریح به نواحی روستایی از طرف مبدإهای بزرگ شهری همانند شهر پراگ بود اما بنظر می رسید گردشگری روستایی از اروپای شرقی که بیشترحالت روستایی داشت آغاز شده است.
2-گردشگری روستایی
گردشگری روستایی منبع با ارزش اشتغال زایی و ایجاد در آمد است و می تواند وسیله مهمی برای توسعه اجتماعی- اقتصای جوامع روستایی باشد و در بسیاری از کشورها با سیاستهای کشاورزی در ارتباط است و غالباً وسیله ای در جهت حمایت از محیط زیست و فرهنگ روستایی می باشد بنا براین می تواند نقش اساسی در توسعه و حفظ روستا می باشد.
گردشگری روستایی می تواند به ازدیاد سرمایه های جغرافیایی، کیفیت مناظر طبیعی و حفظ فرهنگ روستایی کمک کند. وجود برخی معضلات مانند میزان زاد و ولد بالا، کمبود آب و خاک، کمبود منابع اشتغال و درآمد روستاییان و در وضعیت موجود نیز بیکاری و مهاجرت نیروهای فعال به شهرهای بزرگ، کمبود و نارسایی امکانات و خدمات زیر بناهی و رفاهی، بهداشت و غیره موجب شده است تا روستاها با توجه به تغیر و تحولات امروزه از هدفهای توسعه انسانی عقب مانده و جهت رسیدن به سطحی مطلوب از توسعه نیازمند برنامه ریزی های کاربردی و کارآمد باشند.
بنابراین همسو بودن، در یک راستا قرار گرفن گردشگری روستایی و توسعه روستایی موجب می شود بحث بازنگری در فراهم نمودن هر چه بهتر زمینه های افزایش پتانسیل گردشگری و کیفی نمودن عوامل زیربط در نتیجه ساماندهی نواحی روستایی مورد توجه پژوهشگران، کارشناسان، مسئولان برنامه ریزی و خط مشی گذران کشور قرار گیرد.
گردشگری روستایی یکی از زمینه های نسبتاً موثر در توسعه روستایی است که میتواند فرصتها و امکاناتی را بویژه برای اشتغال و درآمد روستایی فراهم سازد و نقش موثری در احیاء و نوسازی نواحی روستایی ایفا کند. نقش و اهمیت گردشگری در فرآیند توسعه روستایی در بسیاری از کشورها به اثبات رسیده هم اکنون گردشگری روستایی به عنوان صنعتی که بالقوه دارای پایداری است قلمداد می شود.
۳- چرا گردشگری روستایی؟
گردشگری روستایی راه حل کلی برای همه دردها و مسائل و مشکلات نواحی روستایی نیست اما یکی از شیوه هایی است که ممکن است آثار اقتصادی مهمی داشته باشند و به نوعی می تواند به کند شدن روند تخلیه سکونتگاههای روستایی و کاهش مهاجرت جمعیت روستایی کمک کند. رشد گردشگری به عنوان راهبردی برای توسعه روستایی نسبتاً تفکر جدیدی است که سیاستگزاران محلی در جوامع روستایی به اهمیت این راهبرد پی برده اند، اما تجربه کافی برای اجرای آن ندارند. همچنین یک دیدگاه دیگر با این پیش زمینه فکری وجود دارد که گردشگری راه حل و علاج قطعی اقتصادی برای توسعه نواحی روستایی است
از طرف دیگر در یک نگرش گردشگری روستایی به عنوان موتور متحرکه توسعه روستایی معرفی شده و دلایلی به شرح زیر نیز برای آن ارائه شده است .
الف: همانند هر فعالیت صادراتی که سازماندهی شده و توسعه یافته، گردشگری نیز منبع درآمد به حساب می اید
ب: گردشگری روستایی بر خلاف سایر کالاها، خدمات و فرآورده های کشاورزی مانند غذا، تولیدات، فعالیت ماهی گیری، پوشاک ونساجی،ساختمان سازی و کارهای عمومی، حمل و نقل وبیمه و غیره همانند مولدی برای تعداد زیادی از فعالیتهای اقتصادی عمل می کند.
ج: گردشگری روستایی نواحی روستایی یا پدیده های طبیعی را که هیچ گونه ارزش اسنادی ندارند مورد بهره برداری قرار می دهد و با استخراج منابع یا صنایعی مانند نفت و معدن برابری می کند.
د: گردشگری روستایی تقاضا برای صنایع دستی، هنرهای سنتی و فعالیتهایی را که نیاز به نیروی کار بیشتری دارند را بالا می برد. این فعالیتها همان فعالیتهایی است که در محیط روستا مورد نظر است.
به همان اندازه ای که گردشگری روستایی، گردشگرانی را خارج از فضای اقتصاد روستا جذب می کند
جریانهای برون زا هزینه را به منطقه تزریق کرده و آثار و ضریب تکاثری سنتی را نیز ترغیب می کند از طرفی نیز اکثر برنامه های توسعه روستایی، اولویتهای زیر را مد نظر قرار می دهند.
- امنیت غذایی در برخی نقاط روستایی
- بهبود بخشیدن به درآمد و کیفیت عمومی زندگی در مناطق روستایی
- جلو گیری از روند تخریب منابع طبیعی مناطق روستایی
- افزایش میزان مشارکت جمعیت روستایی در تعیین سرنوشت خود
از این رو توسعه گردشگری و حیطه فعالیتی آن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته چرا که توسعه گردشگری روستایی کلیه زمینه های فوق را پوشش داده و موارد فوق نیز از اهم هدفهای توسعه گردشگری روستایی به شمار می آیند.
بر طبق گفته گانون(1994) در کتاب گردشگری در نواحی عقب مانده بیان کرده که توسعه گردشگری در نواحی روستایی می تواند به کاهش یا از بین بردن این مشکلات کمک نماید و زمینه ساز رشد اقتصادی، متنوع سازی اقتصاد روستایی، ایجاد اشغال و درآمد، کاهش مهاجرتهای خارجی و امکان جمعیت پذیری، بهبود زیر ساختارها و موارد دیگر در مناطق روستایی بشود
در کشورهای درحال توسعه زبان و بحث تصمیم گیرندگان و مسوولان امر نیز بر روی گوناگون سازی باسازی اقتصاد روستایی تمرکز دارد. در این مفهوم مسئله اصلی فروپاشی و اضمحلال ساختاری کشاورزی نیست، بلکه ناکافی بودن تأمین معاش و درآمد از طریق کشاورزی و نیز جستجو برای یافتن منبع جدید رشد و فرصتهای اقتصادی می باشد. کشاورزان خرده مالک با محدودیت های فراینده ای روبرو هستند و هم در زمینه منابع محلی و هم در رقابتهای بین المللی نمی تواند از عهده بنیادهای جمعیت در حال رشد برآیند.
از این رو می باید فرصتهای جدید پیش روی آنها قرار داده شود تا بتوانند از این منابع طبیعی و انسانی به جهت رسیدن به توسعه پایدار محلی و کاهش آسیبهای اجتماعی و محیطی هم استفاده نمایند.
تنوع سازی اقتصاد روستایی و تعیین راهبردهای مکمل همانند گردشگری در کنار فعالیتهای کشاورزی و سایر فعالیتهای روستایی، فرصتهای شغلی متعددی را در سکونتگاههای روستایی ایجاد می کند و با توجه به تمرکز زمانی فعالیتهای گردشگری روستایی این فعالیتها معمولاً به صورت عامل مولد شغل های موقت ولی در عین حال مطمئن تر از فعالیتهای سنتی کشاورزی با مدت طولانی می باشد
گردشگری روستایی اغلب به دلیل اقتصادی جایگزینی مناسب برای فعالیتهای کشاورزی تلقی می شود زیرا این فعالیتها با کاهش سود روبرو هستند و مستلزم بهبود در بخشهای دوم و سوم اقتصاد هستند دلیل اصلی توسعه گردشگری در روستاها غلبه بر پایین بودن درآمد، ارائه فرصتهای جدید شغلی و ایجاد تحولات اجتماعی در جامعه روستایی است.
با توجه به اینکه فعالیتهایی مانند کشاورزی، جنگل داری و معدن داری به طور سنتی در سکونتگاههای روستایی استقرار یافته اند و با کاهش این فعالیتها و با توجه به پیشرفتهای فنی که باعث کاهش تقاضا برای نیروی کار انسانی می شود بعضی از مسوولان سکونتگاههای روستایی سعی می کنند که جامعه خود را به سمت ارائه خدماتی مانند گردشگری سوق دهند. در آمریکا گردشگری روستایی به عنوان راهبردی برای باز ساخت اقتصاد روستایی و توسعه اقتصادی انتخاب شده است.
نتجه گیری :
امروزه گردشگری به عنوان فرآورده جدید تغذیه ساز درآمد و راه علاج همه جوامع روستایی است که با مشکلات اقتصادی مواجه هستند، هنوز هم گردشگری به وسیله فعالیتهایی چون جنگلداری، ذخیره آب و حفظ محیط زیست در حال پیشرفت است که نه تنها یک رابطه متقابل میان کاربردهای متفاوت منابع روستایی را نشان می دهد بلکه یک وابستگی متقابل را هم بین آنها نشان می دهد.
گردشگری روستایی می تواند سهمی در متنوع سازی اقتصادی و توسعه پایدار داشته باشد و با ایجاد اشتغال و درآمد موجب توسعه مناطق توسعه نیافته گردد و اگر چه مشاغل مربوط به این صنعت خیلی تخصصی و پر درآمد نیستند، منافع بسیاری را نصیب روستاییان می کند. گردشگران برای اقامت، خرید کالاهای محلی و خدمات پول پرداخت می کنند. این پولها در فعالیتهای محلی جریان می یابد و موجب تحرک روستاییان در برآوردن نیازهای بازدیدکنندگان می شود. گردشگری روستایی با ایجاد اشتغال، افزایش سطوح درآمد، متنوع سازی فعالیتهای اقتصادی، افزایش سطح آگاهیهای اجتماعی و ایجاد روابط اجتماعی گسترده بین جامعه میزبان و میهمان به حفاظت از میراث فرهنگی و محیط زیست طبیعی کمک کرده و با جلوگیری از مهاجرت بی رویه و بهینه سازی بهره برداری از زمین به توسعه روستایی پایدارکمک می کند.
|
